De lage huren in de corporatiesector zorgen voor veel meer vraag dan aanbod. Daardoor ontstaat een lastig verdelingsprobleem: wie krijgt welke woning? Op een vrije markt wordt dat bepaald door de prijs – maar in een gereguleerde markt met schaarste moet je andere manieren bedenken. Wachtlijsten vormen in Nederland de basis van het toewijzingssysteem, aangevuld met instrumenten zoals urgentieverklaringen en passend toewijzen.
door: Jennifer Buurma-Olsen
In een artikel dat onlangs is verschenen in Real Estate Research Quarterly kijken we naar wat deze manier van toewijzen oplevert (Buurma-Olsen et al., 2026). We gebruiken hiervoor onderzoek dat begin 2025 is gepubliceerd in de Journal of Public Economics (Buurma-Olsen et al., 2025). Daarin vergelijken we de huidige woningverdeling met een hypothetische verdeling op basis van betalingsbereidheid. Zo beoordelen we hoe goed woningen en bewoners gemiddeld bij elkaar passen en welke groepen er relatief op voor- of achteruit gaan.
Gemiddeld sluit de woningverdeling redelijk aan bij de verwachte betalingsbereidheid van de bewoner. Dat suggereert dat het systeem goed aansluit bij de voorkeuren van woningzoekenden, waarschijnlijk doordat zij binnen het huidige stelsel veel keuzevrijheid hebben. Toch zien we ook duidelijke patronen van herverdeling tussen huishoudensgroepen. Oudere en grotere huishoudens, en mensen die in de regio zijn geboren, wonen ruimer dan je op basis van betalingsbereidheid zou verwachten. Jongeren, alleenstaanden en nieuwkomers in de regio leveren juist woonruimte in (zie onderstaand figuur).
Beleid dat zich richt op herverdeling van de bestaande woonruimte brengt lastige afwegingen met zich mee. De woningvoorraad is beperkt: als de ene groep meer krijgt, houdt een andere groep minder over. Bovendien zijn de effecten van nieuw beleid lastig te voorspellen. Zo kan meer woonruimte voor jongeren bijvoorbeeld ten koste gaan van andere aandachtsgroepen, die de ruimte eveneens nodig hebben. Hierdoor zou pogingen tot herverdeling zich in eerste instantie kunnen richten op wie men minder van de beschikbare voorraad wil doen toekomen. En hoe wrang dat ook mag klinken, zo blijft er meer over voor de rest.
Daarnaast bestaat er spanning tussen het borgen van de woonconsumptie van aandachtsgroepen en het behouden van keuzevrijheid. Extra instrumenten kunnen helpen om bepaalde groepen te ondersteunen, maar beperken de keuzevrijheid van woningzoekenden en kunnen hierdoor het gemiddelde woongenot verlagen (Arnosti & Shi, 2020). Strengere toewijzingsregels voor grote woningen kunnen bijvoorbeeld lastig zijn voor stellen die – voorafgaand aan gezinsuitbreiding – alvast ruimer willen wonen En hoe meer woningen via urgentieverklaringen worden toegewezen, hoe minder keuze er overblijft voor reguliere woningzoekenden.
Wat dit voor de praktijk betekent: Wetenschap4Corporaties
Over wat deze vindingen voor de praktijk betekenen gaan de auteur en deskundigen van woningcorporaties met elkaar in gesprek tijdens Wetenschap4Corporaties op 2 november in Eindhoven. Meer weten? Ga naar www.wetenschap4corporaties.nl.
Bronnen:
Arnosti, N., & Shi, P. (2020). Design of lotteries and wait-lists for affordable housing allocation. Management Science, 66(6), 2291-2307.
Buurma-Olsen, J., Koster, H. R., van Ommeren, J., & Damsté, J. S. (2025). Quantifying misallocation of public housing. Journal of Public Economics, 242, 105272.
Buurma-Olsen, J., Koster, H. R., van Ommeren, J., & Damsté, J. S. (2026). De verdeling van schaarse corporatiewoningen. Real Estate Research Quarterly, 2026, 7.